Identificeer de handeling en haar juridische basis
Beschrijf precies wat is gebeurd: verkoop van een actief, vestiging van zekerheid, betaling, kwijtschelding of een samenstel van afspraken. Noteer de betrokken partijen, de data en de onderliggende documenten. Een bankboeking toont een geldstroom, maar verklaart niet vanzelf welke verplichting daarmee werd uitgevoerd. De juridische grondslag moet daarom naast de feitelijke uitvoering worden onderzocht.
Maak onderscheid tussen een handeling waartoe al een verplichting bestond en een onverplicht verrichte handeling. Binnen faillissement kent artikel 42 van de Faillissementswet een regeling voor onverplichte rechtshandelingen. Voor voldoening van opeisbare schulden bevat artikel 47 een bijzondere, beperktere regeling. Het algemene idee dat iedere betaling kort vóór faillissement vernietigbaar is, klopt daarom niet.
Vergelijk de vermogenspositie met en zonder transactie
Onderzoek of schuldeisers door de handeling daadwerkelijk in hun verhaalsmogelijkheden zijn benadeeld. Daarvoor is een vergelijking nodig tussen de relevante situatie met de transactie en de situatie zonder die transactie. Een verkoopprijs moet worden bekeken naast de waarde van het actief, ontvangen tegenprestaties en eventuele samenhangende verplichtingen. Alleen constateren dat een goed het bedrijf heeft verlaten, is te beperkt.
Gebruik onderbouwde waarderingen en maak onzekerheden zichtbaar. Een gedwongen verkoop kan andere economische omstandigheden hebben dan een normale verkoop met ruime voorbereidingstijd. Omgekeerd bewijst een contractueel genoemde marktprijs niet dat die prijs ook is betaald. Controleer bankontvangsten, verrekeningen en verdere afspraken die het economische resultaat van de transactie bepalen.
Feitenmatrix voor een transactieonderzoek
| Onderzoeksvraag | Benodigde bron | Te vermijden sprong in de conclusie |
|---|---|---|
| Wat werd afgesproken? | Overeenkomst, besluit en bijlagen | De boekingsomschrijving is de hele afspraak |
| Wat werd uitgevoerd? | Betaling, levering en registratie | Ondertekening bewijst alle tegenprestaties |
| Welke waarde verdween? | Waardering en vermogensoverzicht | Iedere verkoop is automatisch benadelend |
| Wat was toen bekend? | Prognoses en gedateerde communicatie | Latere kennis bestond ook al vooraf |
| Welke route geldt? | Juridische kwalificatie en insolventiestatus | Alle gevallen volgen dezelfde wettelijke toets |
Beoordeel wetenschap vanuit het juiste tijdstip
De relevante kennis moet worden onderzocht vanuit de omstandigheden ten tijde van de handeling. Latere tegenvallers mogen niet zonder meer worden teruggeprojecteerd op een eerder besluit. Verzamel daarom toen beschikbare liquiditeitsprognoses, financieringsberichten en bestuursinformatie. Noteer wie welke informatie daadwerkelijk had en welke signalen redelijkerwijs aanleiding gaven tot nader onderzoek.
Afhankelijk van de wettelijke grondslag kunnen ook de kennis van de wederpartij en wettelijke vermoedens een rol spelen. Een familie- of groepsrelatie kan relevant zijn voor de analyse, maar bewijst op zichzelf niet ieder vereiste. Laat de toepasselijke voorwaarden afzonderlijk toetsen. Bij artikel 47 vraagt bijvoorbeeld de bijzondere situatie rond een faillissementsaanvraag of overleg tot bevoordeling een andere beoordeling dan alleen algemene financiële zorgen.
Een machine wordt verkocht aan een verbonden partij
Een fictieve onderneming verkoopt tijdens liquiditeitsproblemen een machine aan een vennootschap met dezelfde aandeelhouder. De prijs lijkt op papier aanvaardbaar, maar betaling blijft uit en de machine wordt direct elders gebruikt. Die combinatie geeft reden om de transactie nader te onderzoeken. De verbondenheid alleen is echter onvoldoende om het volledige juridische oordeel al vast te leggen.
Het dossier bevat de waardering, betalingsafspraken, feitelijke levering en destijds beschikbare financiële informatie. Ook wordt onderzocht of latere verrekening een echte tegenvordering betrof. Zo ontstaat een controleerbare vergelijking tussen de afspraak en haar uitvoering. De onderzoeker kan vervolgens beoordelen welke voorwaarden mogelijk zijn vervuld, zonder ontbrekende feiten te vervangen door een algemene beschuldiging.
Onderscheid optreden binnen en buiten faillissement
Binnen faillissement kan de curator onder de toepasselijke voorwaarden handelen ten behoeve van de boedel. Buiten faillissement bestaat een afzonderlijke paulianaregeling in het Burgerlijk Wetboek. De bevoegdheid, voorwaarden en gevolgen moeten bij de gekozen route passen. Een individuele schuldeiser kan niet simpelweg optreden alsof hij alle bevoegdheden van een curator heeft.
Meld relevante aanwijzingen na faillietverklaring zorgvuldig bij de curator en lever een zakelijke feitenbeschrijving aan. Voor de eigen aanspraak blijft vordering indienen bij een curator een afzonderlijke stap. Een melding over een mogelijke benadelende transactie is niet hetzelfde als erkenning van uw factuur of een toezegging dat de curator een procedure zal beginnen.
Toets nieuwe afspraken voordat zij worden uitgevoerd
Bij herstructurering kunnen verkoop, nieuwe financiering en zekerheidsafspraken noodzakelijk lijken. Laat vooraf beoordelen hoe zij de schuldeisers raken en welke juridische bescherming of toestemming eventueel beschikbaar en passend is. De voorbereiding van een WHOA-traject vraagt daarbij een eigen analyse; het noemen van een herstructureringsdoel maakt een transactie niet automatisch onaantastbaar.
Leg de zakelijke reden, alternatieven, waardering en besluitvorming op het relevante moment vast. Verberg geen betalingen en pas geen documenten achteraf aan om een gewenste geschiedenis te creëren. Een zorgvuldig transactiedossier ondersteunt een latere beoordeling doordat het toont welke keuze werkelijk is gemaakt, op welke informatie die rustte en welke gevolgen toen voor schuldeisers werden voorzien.