Per 1 januari 2026 is in Nederland de Wet versterking auteurscontractenrecht in werking getreden. De wet versterkt de positie van makers en uitvoerend kunstenaars (o.a. filmmakers) bij contracten met partijen die hun werk exploiteren (zoals filmproducenten en distributeurs).
De kern: afspraken over gebruik en inkomsten moeten duidelijker en beter vastgelegd worden, zeker wanneer een exploitant het alleenrecht wil. Daarnaast wordt het makkelijker om een contract te beëindigen en rechten terug te krijgen als een exploitant het werk niet of nauwelijks gebruikt.
Uitgebreide gids: impact op producenten, makers en distributeurs
1) Waarom deze wijziging direct relevant is voor filmproductie
Filmproductie draait om een “chain of title”: scenario, muziek, montage, performances, artwork, archiefbeelden, VFX — elk onderdeel heeft rechten. Als contracten niet scherp zijn, ontstaat risico op:
• blokkades bij distributie/streaming (onduidelijke rechten)
• vertraging in financiering en due diligence
• discussies over vergoeding (met name bij on-demand exploitatie)
• conflicten over non-usus (werk wordt niet gebruikt)
De nieuwe regels maken contractdiscipline belangrijker: minder “standaardtemplates”, meer bewijs en duidelijkheid.
2) Wat verandert er juridisch gezien (in praktische taal)
De wet wijzigt o.a. de Auteurswet en aanverwante regels om makers sterker te zetten tegenover exploitanten. Belangrijke onderdelen:
• Schriftelijkheid bij exclusiviteit: voor exclusieve licenties/overdracht gelden strengere vastleggingseisen (alles moet aantoonbaar op papier staan).
• Collectieve afspraken over billijke vergoeding krijgen extra gewicht: een collectief onderhandelde vergoeding wordt in beginsel vermoed billijk.
• Specifiek voor film: vergoeding voor overdracht van het beschikbaarstellingsrecht wordt alleen vermoed billijk als deze passend en in verhouding is tot het gebruik.
• Non-usus: de oude ontbindingslogica wordt vervangen door een opzeggingsbevoegdheid (praktisch vaak sneller en minder bewijsdruk).
• Mogelijkheid om (bij publiek gefinancierde exploitanten) een route via een geschillencommissie te stimuleren via nadere regels.
Kort: meer transparantie en betere contracteerkwaliteit wordt de norm.
3) Wat betekent dit voor filmproducenten en production companies
Als producent bent u vaak de partij die rechten “bundelt” om distributie mogelijk te maken. Met de nieuwe regels moet u scherper sturen op:
• rechte keten (wie levert welke rechten, welke exclusiviteit)
• vergoeding en exploitatie (incl. streaming/on-demand)
• documentatie (audit-ready)
• herroep/exit scenario’s (wat als exploitatie uitblijft)
Praktisch effect: een project kan juridisch “clean” zijn voor de shoot, maar alsnog vastlopen bij sales/distributie als rechten en vergoedingen niet correct zijn vastgelegd.
4) Checklist voor producenten: zo maakt u contracten 2026-proof
-
Leg exclusieve rechten altijd schriftelijk en concreet vast (media, territorium, duur).
-
Definieer exploitatievormen expliciet: cinema, TV, VOD, AVOD, SVOD, festivals, airline, etc.
-
Regel vergoeding per exploitatievorm (zeker bij on-demand).
-
Voeg transparantie/rapportage toe: hoe wordt gebruik en omzet gerapporteerd.
-
Zorg voor duidelijke credits en morele rechten-afspraken waar relevant.
-
Leg vast wat “voldoende exploitatie” betekent en welke termijnen gelden.
-
Bouw een clean rights archive: contracten, bijlagen, licenties, cue sheets, releases.
-
Beperk sub-licensing risico: wie mag doorlicentiëren en onder welke voorwaarden.
-
Maak een exit/termination pad: wat gebeurt er met rechten bij beëindiging/non-usus.
-
Zet dispute-escalatie in contracten (onderhandeling → mediation → arbitrage/rechtbank) passend bij uw project.
5) Checklist voor makers (regisseurs, scenaristen, cameramensen, editors)
-
Vraag om heldere omschrijving van de rechten die u overdraagt/licentieert.
-
Let op exclusiviteit: wanneer is iets exclusief en wat krijgt u terug bij non-usus.
-
Laat vergoeding uitsplitsen per exploitatievorm (met focus op streaming).
-
Vraag om periodieke informatie/rapportage over exploitatie (praktisch en uitvoerbaar).
-
Zorg dat uw eigen portfolio/gebruik (showreel) niet onnodig wordt beperkt.
-
Regel IP en hergebruik (footage, templates, LUTs, presets) duidelijk.
6) Hoe Yudey helpt
Yudey is een internationaal advieskantoor (NL, UK, DE, PL, ES, UA, US) met ervaring in contracten, IP en disputes. Voor film- en media-ondernemers kunnen wij o.a.:
• productiecontracten, licenties, NDA’s, co-productie afspraken en distributie-deals opstellen/reviewen
• “chain of title” structureren voor investeerder, fonds of distributor due diligence
• vergoeding- en exploitatieclausules (incl. VOD/streaming) contractueel borgen
• geschillen rond rechten, credits en exploitatie professioneel oplossen
Wilt u weten of uw templates en bestaande contracten nog aansluiten op 2026? Stuur uw contractset of deal-structuur — we geven een snelle risk-scan en een concreet verbeterplan.