Controleer eerst of de brontekst voor deze bewerking mag worden gebruikt
Bepaal wie de oorspronkelijke tekst heeft geschreven en welke rechten het bedrijf daarop heeft. Bij een ingekochte brochure, externe handleiding of partnerpublicatie kan de toestemming beperkt zijn tot verspreiding in de oorspronkelijke taal. Een bestand dat voor verkoopondersteuning beschikbaar is gesteld, mag niet zonder onderzoek worden behandeld als materiaal voor iedere bewerking. Vraag de rechthebbende waar nodig om toestemming voor de beoogde vertaling en publicatie.
Noteer welke bronversie wordt vertaald. Als productinformatie tijdens de opdracht verandert, moet duidelijk blijven welke passages zijn aangepast en wie die wijziging heeft goedgekeurd. De herkomstcontrole betreft bovendien niet alleen lopende tekst. Tabellen, illustraties, onderschriften en overgenomen citaten kunnen eigen aandacht vragen. Neem een overzicht van zulke onderdelen op in de opdracht, zodat de vertaler niet hoeft te gokken welke elementen mogen worden hergebruikt.
De vertaalprestatie verdient een concrete gebruiksafspraak
Een vertaling kan oorspronkelijke keuzes bevatten in formulering, ritme en opbouw. De mate waarin auteursrechtelijke bescherming aan de orde is, moet worden beoordeeld aan de hand van het concrete resultaat. Een contract kan het gewenste gebruik regelen zonder te doen alsof ieder woord noodzakelijk een zelfstandige beschermde prestatie is. Beschrijf voor welke onderneming, producten, talen en publicatievormen de vertaling wordt gemaakt.
Bespreek ook vervolggebruik: herdruk, websiteplaatsing, inkorting, aanpassing door een andere vertaler en opname in een centrale terminologiedatabase. Een overeenkomst voor één campagne sluit mogelijk niet aan op jarenlang hergebruik in verschillende landen. Wanneer overdracht van bestaande auteursrechten wordt beoogd, moet de juridische vorm daarop aansluiten. De dienst auteursrechten overdragen behandelt die gerichte uitwerking.
Een vertaalbriefing met rechten en kwaliteitsvragen
| Onderwerp | Wat de opdrachtgever aangeeft | Wat de oplevering moet verduidelijken |
|---|---|---|
| Brondocument | Versie, rechthebbende en de toestemming voor bewerking. | Welke bron is gebruikt en welke onderdelen buiten de opdracht vielen. |
| Publicatie | Kanalen, doelgroep en gewenste varianten van de vertaling. | Welke bestanden voor welke toepassing gereed zijn gemaakt. |
| Aanpassing | Toegestane inkorting, terminologiecorrectie en toekomstige bewerking. | Hoe wijzigingen herkenbaar worden overgedragen aan een opvolgende redacteur. |
| Hulpmiddelen | Afspraken over externe vertaaldiensten en vertrouwelijke invoer. | Welke inzet van hulpmiddelen relevant is voor de overeengekomen informatiebehandeling. |
| Goedkeuring | Wie inhoudelijke productclaims en vaktermen controleert. | Welke opmerkingen zijn verwerkt en welke vragen nog openstaan. |
Een vertaalgeheugen kan verschillende bronnen bevatten
Bij grotere opdrachten wordt vaak met herbruikbare segmenten en terminologie gewerkt. Spreek af welke bestanden worden geleverd en welke gegevens daarin mogen blijven staan. Een vertaalgeheugen kan passages van eerdere klanten bevatten of door een bureau zijn opgebouwd uit verschillende projecten. Het is daarom niet vanzelfsprekend dat het gehele bestand aan één opdrachtgever kan worden afgegeven of elders vrij kan worden gebruikt.
Maak onderscheid tussen projectspecifieke vertalingen, door de opdrachtgever aangeleverde termen en externe hulpmiddelen van het bureau. Een praktische export kan beperkt worden tot de eigen opdracht. Controleer ook of persoonsgegevens, niet-openbare productinformatie of vertrouwelijke contractpassages in de bestanden voorkomen. De technische wens om alle segmenten te bewaren moet passen bij de rechten en afspraken die voor het onderliggende materiaal gelden.
Een nieuwe distributeur wil de oude vertaling aanpassen
Een fictieve producent heeft een handleiding voor de Nederlandse markt laten vertalen. Een distributeur in een andere markt wil daarvan delen overnemen en aanpassen aan zijn eigen productverpakking. De producent controleert eerst de bronrechten en de afspraak met de oorspronkelijke vertaler. Daarnaast wordt bekeken welke productwijzigingen inhoudelijk moeten worden verwerkt. Toestemming voor tekstgebruik en juistheid van de handleiding zijn hierbij verschillende vragen.
De aangepaste versie krijgt een eigen versienummer en een duidelijke goedkeuring van de producent. De distributeur mag niet zelfstandig veiligheidsclaims veranderen onder het etiket vertaalcorrectie. Waar een nieuwe vertaler creatieve bijdragen levert, worden ook diens gebruiksafspraken vastgelegd. Zo ontstaat een opvolgbare keten in plaats van een map met bijna identieke bestanden waarvan niemand meer weet wie welke tekst mocht wijzigen.
Verwar rechtencontrole niet met een beëdigde vertaling
Een beëdigde vertaling heeft een specifieke functie voor documenten en instanties. Het laten beëdigen van een vertaling regelt niet automatisch de commerciële exploitatie van een auteursrechtelijk beschermd bronwerk. Omgekeerd maakt een ruime licentie een vertaling niet geschikt voor ieder formeel gebruik. Bepaal daarom of de opdracht een marketingtekst, handleiding, overeenkomst of officieel document betreft.
Voor een bedrijfsdocument dat aan een instantie wordt overgelegd, is de dienst beëdigde vertaling mogelijk relevant. Controleer daarbij steeds welke vorm de ontvangende instantie verlangt. Voor commerciële content blijft de kern van deze gids het onderscheid tussen bronrechten, vertaalbijdrage en beoogde publicatie. Een zorgvuldig dossier bevat de toestemming, de definitieve tekst en de afspraken over toekomstige aanpassingen, zodat hergebruik niet afhankelijk blijft van mondelinge herinneringen.
Bronnen bij dit onderwerp
- WIPO — Auteursrecht, licenties en naburige rechtenGeraadpleegd op 2026-09-14
- Auteurswet — geldende tekst vanaf 1 januari 2026Geraadpleegd op 2026-09-13