De gekozen index moet herkenbaar en passend zijn
Vermeld de uitgever, exacte reeks en relevante variant van het indexcijfer. Een algemene verwijzing naar inflatie kan onduidelijk zijn wanneer meerdere maatstaven beschikbaar zijn. Ook een consumentenprijsindex en een sectorspecifieke kostenindex volgen niet noodzakelijk dezelfde ontwikkeling. De keuze moet aansluiten op de afspraak die partijen willen maken, zonder te suggereren dat iedere eigen kostenpost daarmee volledig wordt gevolgd. Leg vast wat gebeurt als de publicerende instantie de reeks beëindigt of wijzigt. Een opvolgende reeks kan bruikbaar zijn, maar de overgang moet controleerbaar worden gemaakt en mag niet willekeurig worden gekozen op basis van de gunstigste uitkomst.
Referentiemaanden en publicatiemoment uit elkaar houden
Bepaal welke perioden met elkaar worden vergeleken en op welke datum de nieuwe prijs ingaat. De index voor een bepaalde maand is mogelijk pas later beschikbaar. Daarom kan een contract een eerdere referentiemaand gebruiken of een voorlopige afrekening regelen. Beschrijf ook of voorlopige of definitieve cijfers worden toegepast en of latere herzieningen nog worden verwerkt. Zonder die afspraak kunnen partijen ieder een ander gepubliceerd getal kiezen. Bewaar de gebruikte brongegevens met datum, zodat de berekening later kan worden gereproduceerd. Een screenshot van alleen een percentage zonder reeks en periode biedt daarvoor onvoldoende houvast.
De uitgangsprijs bepaalt hoe de formule doorwerkt
Een formule kan de huidige prijs aanpassen met de verhouding tussen twee indexcijfers, of steeds terugrekenen vanaf een vaste basisprijs en basisperiode. Beide methoden moeten consequent worden toegepast. Een combinatie kan onbedoeld dubbele indexatie veroorzaken. Leg daarom vast welk bedrag de grondslag is en welke eerdere wijzigingen daarin zijn verwerkt. Ook een tussentijds onderhandelde nieuwe prijs verdient aandacht: vervangt die de oude basis of blijft de oorspronkelijke indexroute bestaan? De administratie moet kunnen uitleggen waarom een bepaald bedrag als uitgangspunt is gebruikt. Alleen de eindprijs vergelijken zegt weinig over de juistheid van de methode.
Een rekenvoorbeeld zonder actuele marktclaim
Stel dat een contract de bestaande maandprijs van tweeduizend euro vermenigvuldigt met een nieuw fictief indexcijfer van 126 gedeeld door een eerder fictief cijfer van 120. De verhouding is 1,05 en de nieuwe maandprijs wordt 2.100 euro. Dit voorbeeld illustreert uitsluitend de formule; de cijfers zijn geen actuele CBS-waarden. Als een contract daarnaast een maximum of minimum bevat, moet dat op de afgesproken manier worden toegepast. Ook afronding en btw worden afzonderlijk behandeld. De berekening moet dus dezelfde volgorde volgen als de tekst, zodat een controleur kan zien waar iedere stap vandaan komt.
Bodem, plafond en negatieve ontwikkeling expliciet behandelen
Partijen kunnen afspraken maken over een minimale of maximale aanpassing, maar de precieze werking moet duidelijk zijn. Geldt een plafond per jaar of over een langere periode? Wordt een niet doorgevoerde stijging later ingehaald? Wat gebeurt wanneer de index daalt? Een eenzijdige verhogingsregel en een symmetrische indexatie zijn verschillende economische keuzes. Onderzoek bovendien de juridische houdbaarheid in de betreffende contractrelatie. Bij consumenten of bijzondere sectoren kunnen aanvullende regels gelden. Dit artikel ziet op zakelijke afspraken, maar ook daar moet de bepaling worden gelezen in samenhang met de overeenkomst en toepasselijke redelijkheid en billijkheid.
Indexatie niet verwarren met een nieuwe tariefafspraak
Een leverancier kan naast indexatie een prijsverhoging wegens gewijzigde werkzaamheden willen doorvoeren. Dat is een afzonderlijke vraag waarvoor een andere contractuele grondslag of nieuwe overeenstemming nodig kan zijn. Beschrijf daarom op de factuur of mededeling welk deel uit de indexformule volgt en welk deel een voorgestelde wijziging betreft. Bij huur is huurprijsherziening eveneens een andere route dan jaarlijkse indexatie. Een algemene stijging van kosten geeft niet automatisch recht op iedere gewenste opslag. Als de bestaande afspraak onhoudbaar lijkt, moet worden beoordeeld welke wijzigings- of beëindigingsmogelijkheid werkelijk beschikbaar is.
De aanpassing aantoonbaar communiceren
Controleer of het contract een voorafgaande mededeling, termijn of andere formaliteit verlangt. Verstrek de oude prijs, gebruikte indexcijfers, berekening en ingangsdatum in een begrijpelijke toelichting. Bij een fout wordt de correctie gekoppeld aan de betreffende perioden en facturen. Onderzoek afzonderlijk of een gemiste indexatie later nog kan worden toegepast; dat hangt af van afspraken en omstandigheden. Een jaarlijkse controlelijst met bron, formule en akkoord helpt herhaalde fouten voorkomen. Zo blijft indexatie een voorspelbaar onderdeel van de samenwerking en kunnen beide partijen de prijsontwikkeling volgen zonder telkens een nieuwe discussie over de rekenbasis te voeren.
Bronnen bij dit onderwerp
- Burgerlijk Wetboek Boek 6 — overeenkomstenGeraadpleegd op 2026-09-13