Lees de overeengekomen risicoverdeling
Controleer of het contract een overmachtsregeling bevat en wat daarin staat over oorzaken, melding, tijdelijke verhindering en beëindiging. Sommige overeenkomsten benoemen specifieke gebeurtenissen of sluiten bepaalde risico’s juist uit. De precieze tekst en de omstandigheden waarin zij is afgesproken zijn belangrijk voor de uitleg.
Bekijk ook afspraken over hulppersonen, leveranciers en vervangende uitvoering. Een probleem bij een onderaannemer komt niet zonder meer buiten uw risicosfeer te liggen. Evenmin is gebrek aan geld in het algemeen voldoende om een betalingsverplichting als overmacht terzijde te schuiven. Laat een twijfelgeval beoordelen voordat u op basis van één algemene term stopt met nakomen.
Een afgesloten toegang tot een montagelocatie
Een bedrijf moet op een afgesproken ochtend een speciaal ventilatiescherm in een fabriek monteren. In dit fictieve scenario sluit een bevoegde instantie onverwacht het toegangsterrein vanwege een acuut veiligheidsincident. Het montageteam en het scherm zijn beschikbaar, maar niemand mag het terrein betreden. De klant vraagt of de leverancier diezelfde dag via een andere toegang kan werken.
De leverancier onderzoekt eerst wat precies verboden is, hoe lang de beperking naar verwachting duurt en of een legale en veilige alternatieve toegang bestaat. Hij bewaart de beschikbare informatie over de afsluiting en meldt welke werkzaamheden daardoor worden geraakt. Andere voorbereidingen die buiten het terrein kunnen plaatsvinden, worden apart beoordeeld.
Of juridisch overmacht bestaat, hangt vervolgens af van de concrete verplichting en afspraken. De gebeurtenis wordt niet gebruikt als algemene reden om ook niet getroffen opdrachten op te schorten. Partijen bespreken een nieuwe montagedatum en leggen vast hoe zij omgaan met gereserveerd materieel en al verrichte werkzaamheden, zonder daarmee onbedoeld iedere bestaande aansprakelijkheidsvraag definitief te beslissen.
Leg het oorzakelijke verband vast
Maak zichtbaar hoe de gebeurtenis de uitvoering verhindert. Welke mensen, goederen, locaties of vergunningen zijn nodig en welk onderdeel ontbreekt nu? Een algemene nieuwslink geeft weinig bewijs wanneer de rest van de sector wel kan leveren. Verzamel informatie die de situatie van deze specifieke opdracht verklaart.
Onderzoek ook wat al vóór de gebeurtenis misging. Een leverancier die de planning eerder had gemist, kan niet zonder meer iedere vertraging aan een latere externe oorzaak toeschrijven. Houd daarom de oorspronkelijke planning, eerdere waarschuwingen en de actuele verhindering in een duidelijke tijdlijn. Dat helpt om verschillende oorzaken niet met elkaar te vermengen.
Meld de gevolgen en beperk verdere schade
Informeer de wederpartij tijdig volgens de afgesproken route. Benoem de getroffen prestatie, de bekende oorzaak en wat nog onzeker is. Geef geen stellige einddatum wanneer daarvoor geen basis bestaat. Een eerste melding kan worden gevolgd door updates zodra meer informatie beschikbaar komt.
Onderzoek redelijke alternatieven en bewaar waarom zij wel of niet uitvoerbaar zijn. Denk aan een andere leverancier, een gewijzigde volgorde van werkzaamheden of gedeeltelijke levering. Een alternatief mag niet zomaar worden opgedrongen als het wezenlijk van de afspraak afwijkt. Vraag waar nodig akkoord op een gewijzigde prestatie en leg de gevolgen voor prijs en planning afzonderlijk vast.
Onderscheid schadevergoeding van andere gevolgen
Een geslaagd beroep op overmacht kan relevant zijn voor de verplichting om schade te vergoeden. Daarmee zijn niet automatisch alle andere contractvragen beantwoord. Er kan nog discussie bestaan over tijdelijke opschorting, latere nakoming, ontbinding of de afwikkeling van eerder betaalde bedragen. Ook bijzondere wettelijke regelingen kunnen invloed hebben.
Lees daarom welke gevolgen de overeenkomst zelf aan de verhindering verbindt en welke wettelijke mogelijkheden overblijven. Een al ontvangen voorschot mag niet uitsluitend op grond van het woord overmacht zonder verdere beoordeling worden gehouden. Onderzoek de uitgevoerde prestatie en de grondslag voor de uiteindelijke afrekening.
Maak tijdelijke oplossingen precies genoeg
Als partijen uitstel afspreken, noteer dan voor welke prestatie en tot welk moment. Leg vast of overige afspraken doorlopen en wanneer opnieuw overleg plaatsvindt. Een praktische oplossing voor één week mag niet onbedoeld een onbeperkt uitstel voor alle verplichtingen worden. Houd ook afwijkende afspraken over extra kosten herkenbaar bij de opdracht.
Wanneer uitvoering vooral veel duurder is geworden, kan een andere juridische vraag spelen dan daadwerkelijke verhindering. De pagina over onvoorziene omstandigheden bespreekt die route. Bij een contractuele boete vraagt daarnaast het boetebeding afzonderlijke aandacht: de toepasselijkheid en gevolgen daarvan volgen uit de concrete bepaling en het juridisch kader, niet alleen uit de algemene benaming van de gebeurtenis.
Bronnen bij dit onderwerp
- KVK — Wanneer is sprake van overmacht?Geraadpleegd op 2026-09-12
- Universiteit Leiden — Overmacht en onvoorziene omstandighedenGeraadpleegd op 2026-09-12